IV pokolenie przodków

Aleksandr Cypla syna Aleksandra i Barbary z Obuchowskich – mój 2xpradziadek ojczysty. W spisie mieszkańców powiatu grodzieńskiego z  1832 roku, jako mieszkańcy wsi (okolicy) Kotra wymieniani są „Aleksander syn Aleksandra lat 40 kawaler i siostra jego rodzona Anna panna lat 35”

W dokumencie stwierdza, że Aleksander złożył do Gubernialnej Deputacji Szlacheckiej dokumenty wywodowe, ale „odpowiedz jeszcze nie powróciła.” Z dokumentu wynika również, że Aleksander w latach 30-tych XIX wieku gospodarzył na gospodarstwie o areale zaledwie 5 dziesięcin (około 7,3 ha przy założeniu, że chodziło o dziesięcinę większą). Wymieniona w spisie siostra Aleksandra – Anna, według spisu urodziła się około 1797 roku.

Źródło: Narodowe Archiwum Białorusi w Grodnie (NIAB), Список жителей Гродненскому уезду 832 г. (ф.92, оп.1, д.258)

Ożenił się w parafii jezierskiej w dniu 28 V 1833 roku, z Joanną Hryncewicz urodzoną około 1813 roku córką Michała i Teresy z domu Konstantynowicz. Aleksander w chwili ślubu miał 43 lata, a jego żona zaledwie lat 20. Świadkami byli Franciszek Obuchowicz i Piotr Osipowicz. Jedno lub dwoje małżonków było wyznania greko-katolickiego – ślubu udzielił paroch cerkwi Jezierskiej ks. Stefan Hermanowicz. W akcie błędnie zapisano nazwisko rodziców panny młodej – Hryniewicz, zamiast Hryncewicz (ją samą zapisano jako Hryncewiczówna).

Źródło: Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Grodnie, Księga ślubów parafii rzymsko-katolickiej w Jeziorach z 1833 roku, akt Nr 21/1833

W małżeństwie tym urodziło się co najmniej siedmioro potomków. W dniu 22 VII 1834 roku we wsi Kotra przyszedł na świat pierworodny syn Józef – mój  pradziadek, który został ochrzczony w rzymsko-katolickiej parafii jezierskiej tego samego dnia przez ks. Piotra Sadziewicza. Jego rodzicami chrzestnymi byli Bartłomiej Eysymontt i Elżbieta Daszkiewicz. Matkę dziecka zapisano pod nazwiskiem Hryniewicz.

Źródło: Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Grodnie, Księga chrztów parafii rzymsko-katolickiej w Jeziorach z 1834 roku, akt Nr 62

W dniu 2 IV 1836 roku również w Kotrze rodzi się kolejny męski potomek, któremu na Chrzcie Świętym udzielonym tegoż dnia przez plebana kościoła  jezierskiego ks. Andrzeja Michałowskiego, nadano imię Franciszek. Jego rodzicami chrzestnymi byli Michał Sawicki i Marianna Wereszczyńska (oboje szlachta). Nazwisko matki dziecka tym razem zostało zapisane jako Hryncewicz.

Źródło: Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Grodnie, Księga chrztów parafii rzymsko-katolickiej w Jeziorach z 1836 roku, akt Nr 34

 

Franciszek zmarł bezpotomnie w wieku niespełna 20 lat – 7 VIII 1855 roku w Kotrze. Pochowany został na cmentarzu w Kaszubińcach 9 VIII. 

Źródło: Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Grodnie, Księga zgonów parafii rzymsko-katolickiej w Jeziorach z 1855 roku, akt Nr 118

W dniu 27 II 1838 roku we wsi Kotra rodzi się trzeci syn, któremu na Chrzcie Świętym celebrowanym tego samego dnia w parafii jezierskiej przez wikarego ks. Nowickiego nadano imię Jan. Rodzicami chrzestnymi byli urodzeni Wawrzyniec Jodkowski i Karolina Skurat (z domu Cypla, siostra Aleksandra, żona Józefa). Jan był protoplatą jednej z dwóch linii rodowych męskich wywodzących się od Aleksandra s. Aleksandra. 

Źródło: Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Grodnie, Księga chrztów parafii rzymsko-katolickiej w Jeziorach z 1838 roku, akt Nr 23

W dniu 21 VII 1840 roku w Kotrze rodzi się córka Anna, ochrzczona w dniu 24 VII przez ks. Jędrzeja Michałowskiego – plebana jezierskiego. Jej rodzicami chrzestnymi byli urodzeni Tomasz Hamulecki i Marianna Hamulecka (wdowa). Zmarła około 1843 roku - jej aktu zgonu nie udało się jednak odnaleźć. 

Źródło: Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Grodnie, Księga chrztów parafii rzymsko-katolickiej w Jeziorach z 1840 roku, akt Nr 68

W dniu 1 XI 1842 roku w Kotrze rodzi się córka Joanna, ochrzczona tego samego dnia przez ks. Jędrzeja Michałowskiego – plebana jezierskiego. Jej rodzicami chrzestnymi byli urodzeni Jan Czerniawski i Aniela Huszcza (żona Andrzeja). Tak jak siostra Anna zmarła około 1843 roku - jej aktu zgonu nie udało się jednak odnaleźć. 

Źródło: Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Grodnie, Księga chrztów parafii rzymsko-katolickiej w Jeziorach z 1842 roku, akt Nr 86

Mój prapradziadek Aleksander Cypla syn Aleksandra i Barbary z domu Obuchowska umiera w Kotrze 26 IX 1843 roku. Pochowany został 28 IX na cmentarzu przy „kościółku Kaszubińskim”. Ceremonię pogrzebową poprowadził kapelan kotrzański ks. Wacław Ilgiewicz. W akcie zapisano, że zmarł w wieku 56 lat na zapalenie kiszek, pozostawiając wdowę i Joannę z Hryncewiczów i trzech synów: Józefa, Franciszka i Jana.

Źródło: Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Grodnie, Księga zgonów parafii rzymsko-katolickiej w Jeziorach z 1843 roku, akt Nr 54

W akcie zgonu Aleksandra nic nie wspomina się o córkach: Annie i Joannie – z powyższego wynika, że zmarły przed XI 1843 roku. W księgach zgonów rzymsko-katolickiej parafii jezierskiej z lat 1840-1843 nie odnotowano ich zgonów. Być może ich ceremonie pogrzebowe miały miejsce w jednej z cerkwi unickich w Żydomli, Jeziorach lub Kozłowiczach. Na podstawie aktu zgonu można założyć, że Aleksander urodził się około 1787 roku. Pochowany został na cmentarzy przy „kościółku Kaszubińskim”, czyli zapewne gdzieś tu…

Kościół rzymsko-katolicki w Kaszubińcach i przykościelny cmentarz.

Każda historia rodzinna zawiera jakieś tajemnice i niewyjaśnione historie – tak też również dzieje się w przypadku moich prapradziadków ojczystych. Niewyjaśniona do dzisiaj opowieść dotyczy dwóch kolejnych synów Aleksandra – Konstantego i Aleksandra

Pierwszy z nich urodził się około 1843 roku, lecz księgi parafii jezierskiej o tym milczą. O istnieniu Konstantego świadczy jedynie akt zgonu spisany kilkanaście lat później, w którym wymieniany jest, jako syn Aleksandra i Joanny z domu Hryncewicz. Nie jest również wymieniany w kolejnych spisach wiernych parafii jezierskiej z lat 1851, 1855 i 1856 roku. W spisie z 1851 roku, jako wiernych ze wsi Kotra wymienia się Joannę Cypla z Hryncewiczów – 42 letnią wdowę po Aleksandrze, jej czterech synów: Józefa lat 18, Franciszka lat 17, Jana lat 13 i 9-letniego Aleksandra… W tym samym gospodarstwie wymieniana jest jeszcze 63-letnia Anna Cypla (panna, siostra Aleksandra) i 64-letnia Magdalena o nieustalonym nazwisku – prawdopodobnie służąca.

Niespełna osiem miesięcy po śmierci Aleksandra na świat przychodzi „pogrobowy” potomek. Rodzi się w Kotrze 5 VI 1844 roku, a ochrzczony zostaje w dniu 6 VI w kościele jezierskim przez kapelana kotrzańskiego ks. Wacława Ilgiewicza. Zapewne na cześć zmarłego ojca dziecku nadano imię Aleksander. Rodzicami chrzestnymi byli urodzeni Wawrzyniec Jodkowski i Karolina Skurat (z domu Cypla – rodzona siostra ojca, żona Józefa).

Źródło: Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Grodnie, Księga chrztów parafii rzymsko-katolickiej w Jeziorach z 1844 roku, akt Nr 52

 

Wspomniany wcześniej spis z 1851 roku musiał być wykonany w połowie roku, kiedy to Aleksander jeszcze żył. Zmarł 17 VII 1851 roku w rodzinnej Kotrze, a pochowany został dwa dni później na przykościelnym cmentarzu w Kaszubińcach.

Źródło: Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Grodnie, Księga zgonów parafii rzymsko-katolickiej w Jeziorach z 1851 roku, akt Nr 53

Brak w księgach metrykalnych parafii jezierskiej aktów trzech kolejnych potomków Aleksandra i Joanny – Anny, Joanny i Konstantego, pozwala przyjąć pewną hipotezę. Między listopadem 1842 roku (urodziny Joanny), a czerwcem 1844 roku (urodziny Aleksandra) mieszkali w innej parafii niż jezierska. Tam gdzie wtedy przebywali zmarły dwie ich córki – Anna i Joanna oraz urodził się syn Konstanty.

W 1855 roku epidemia cholery dziesiątkuje mieszkańców parafii jezierskiej. W księgach parafialnych odnotowano 198 zgonów. Umierają całe rodziny – wśród nich Joanna Cypla z domu Hryncewicz, wdowa po Aleksandrze i jej dwóch synów. W akcie zgonu Joanny jej status społeczny określono jako „odnodworka”. Żyła 45 lat (urodzona około 1810 roku), zmarła 6 VIII 1855 roku w Kotrze. Pochowana została dzień później na cmentarzu parafialnym w Kaszubińcach. Można założyć, że jej ciało zostało złożone w tym samym grobie, co jej męża Aleksandra. W akcie zapisano, że pozostawiła czterech synów: Konstantyna, Franciszka, Jana i Józefa.

Źródło: Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Grodnie, Księga zgonów parafii rzymsko-katolickiej w Jeziorach z 1855 roku, akt Nr 117

Dwóch z czterech wymienionych synów w akcie zgonu Joanny  – Konstantyn i Franciszek, umiera na cholerę następnego dnia. Pochowani zostają 9 VIII 1855 roku w rodzinnym grobie na cmentarzu w Kaszubińcach. Wiek pierwszego określono na lat 12, natomiast drugiego na lat 17.

Źródło: Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Grodnie, Księga zgonów parafii rzymsko-katolickiej w Jeziorach z 1855 roku, akt Nr 118

Źródło: Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Grodnie, Księga zgonów parafii rzymsko-katolickiej w Jeziorach z 1855 roku, akt Nr 119

Po śmierci rodziców opiekę nad pozostałymi dziećmi Aleksandra i Barbary sprawuje ciotka Anna. W spisie parafian jezierskich z 1856 roku odnajdujemy jednak zapis, który poddaje pod wątpliwość wcześniej ustalone fakty. Jako wiernych ze wsi Kotra wymienia się: Józef Cypla lat 22, jego braci Jana lat 17 i Aleksandra lat 13 oraz Annę Cypla lat 65. Czy zapis o Aleksandrze, który przecież zmarł w 1851 roku był błędem, czy też faktycznie istniał jeszcze jeden syn Aleksandra i Joanny?

Anna Cypla córka Aleksandra i Barbary z domu Obuchowska (rodzona siostra Aleksandra – mojego przodka) umiera 29 III 1857 roku w Kotrze. Pochowana zostaje dwa dni później na cmentarzu w Kaszubińcach. W akcie zapisano, że żyła 78 lat, czyli urodzona około 1779 roku – co wydaje się raczej mało prawdopodobne. W chwili śmierci miało około 60 lat, a urodziła się około rok 1797 roku.

Źródło: Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Grodnie, Księga zgonów parafii rzymsko-katolickiej w Jeziorach z 1857 roku, akt Nr 21

Kontynuację linii kotrzańskiej stanowi dwóch pozostałych synów Aleksandra i Joanny – Józef (ur. 1834) i Jan (ur. 1838). Pierwszy z nich tworzy linię główną, ponieważ był on moim bezpośrednim przodkiem, natomiast drugi staje się protoplastą linii bocznej. Biorąc pod uwagę lata narodzin potomków z tych linii, Jan był protoplastą linii starszej.

Linia boczna (męska) - Jan syn Aleksandra i Joanny z Hryncewiczów

Jan – młodszy z pozostałych potomków Aleksandra i Barbary Obuchowskiej był protoplastą bocznej (starszej) linii kotrzańskiej rodu Cypla.

W księgach metrykalnych parafii jezierskiej odnajdujemy zapis świadczący o narodzinach i chrzcie Jana Cypla, syna ślubnych małżonków Jana i Marianny Ostasiewicz (lub Stasiewicz). Urodził się w Kotrze 10 IX 1864 roku, a ochrzczony został trzy dni później. Rodzicami chrzestnymi byli Daniel Juszkiewicz i Franiszka Koszycowa.

Źródło: Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Grodnie, Księga chrztów parafii rzymsko-katolickiej w Jeziorach z 1864 roku, akt Nr 126

Był to zapewne pierworodny potomek Jana, ale nie pochodził z prawowitego związku. Jan Cypla syn Aleksandra i Joanny z domu Hryncewicz poślubił  w parafii jezierskiej Mariannę Ostasiewicz (lub Stasiewicz) – 22-letnią pannę, córkę Tomasza i Marianny z domu Czajkowska, dopiero 15 XI 1864 roku, a więc dwa miesiące po narodzinach Jana. Świadkami tego ślubu byli Adam i Antoni Hryncewicz, zapewne bliscy krewni ze strony matki Jana.

Źródło: Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi w Grodnie, Księga ślubów parafii rzymsko-katolickiej w Jeziorach z 1864 roku, akt Nr 27

Zarówno Jan, jak i jego rodzice zostali zapisani w akcie, jako odnodworcy, co świadczy o stopniowej deklasacji rodu, który kilkadziesiąt lat wcześniej zapisywany był jako Generosus Dominus

W małżeństwie tym rodzi się, co najmniej ośmioro potomków. Oprócz przedślubnego Jana, narodziły się jeszcze dwie córki (Julia i Waleria) i pięciu synów (Adam, Aleksander, Konstanty, Władysław, Bolesław). Informację o części z nich odnajdujemy jednak dopiero w późniejszych dokumentach pochodzących z początków XX wieku oraz okresu międzywojennego.